Pasmo, czyli zakres częstotliwości, w którym pracuje stacja bazowa, decyduje o dwóch rzeczach naraz: jak daleko sięga sygnał i ile danych da się przez niego przepuścić. Te dwie właściwości stoją wobec siebie w opozycji. Im niższa częstotliwość, tym większy zasięg i lepsze przenikanie przez ściany, ale mniejsza dostępna przepustowość. Im wyższa, tym więcej pojemności na krótszym dystansie. Cała architektura sieci komórkowej jest próbą pogodzenia tych dwóch potrzeb.
Trzy grupy pasm i trzy różne zadania
W rejestrze UKE pasma dzielą się w praktyce na trzy grupy. Pasma dolne, czyli 700, 800 i 900 MHz, to warstwa zasięgowa. Jeden sektor obsługuje duży obszar, sygnał dobrze wchodzi do budynków, a operator używa ich do zapewnienia pokrycia, zwłaszcza poza miastami. Pasma środkowe, 1800 i 2100 MHz, są kompromisem i w większości sieci przenoszą główny ruch. Pasma górne, 2600 i 3600 MHz, dają najwięcej przepustowości na najmniejszym obszarze i stawia się je tam, gdzie ruch koncentruje się w jednym punkcie.
Ta trójpodziałka jest praktyczna, bo pozwala jednym rzutem oka ocenić, po co dana stacja stoi w danym miejscu. Stacja oparta głównie na pasmach dolnych pełni rolę zasięgową. Stacja z dużym udziałem pasm górnych obsługuje pojemność. Dlatego profile stacji w tym serwisie pokazują rozkład rekordów na te trzy grupy i klasyfikują stację jako zasięgową, zrównoważoną albo pojemnościową.
LTE i 5G to nie to samo co pasmo
Najczęstsze nieporozumienie polega na utożsamianiu technologii z pasmem. LTE i 5G to sposoby wykorzystania częstotliwości, a nie same częstotliwości. Ta sama stacja może mieć LTE na 800 MHz i 5G na 3600 MHz, a także LTE i 5G na tym samym paśmie 2100 MHz. To ostatnie zdarza się coraz częściej, bo operatorzy przenoszą starsze pasma pod nowszą technologię.
Konsekwencja jest istotna dla użytkownika. Telefon pokazujący 5G może pracować w paśmie 3600 MHz, gdzie faktycznie dostanie bardzo wysokie prędkości w promieniu kilkuset metrów, albo w paśmie 2100 MHz przeniesionym z LTE, gdzie zasięg będzie większy, a przepustowość zbliżona do 4G. Sama ikona na wyświetlaczu nie odróżnia tych dwóch sytuacji. Rejestr pozwoleń odróżnia, bo podaje technologię razem z pasmem.
Dlaczego jedna stacja ma wiele pasm
Typowa stacja komórkowa nie pracuje w jednym paśmie, tylko w kilku naraz, i każde ma inne zadanie. Warstwa dolna trzyma zasięg i obsługuje użytkowników na obrzeżach komórki oraz wewnątrz budynków. Warstwa środkowa przejmuje główny ruch. Warstwa górna, jeżeli jest, obsługuje szczyty obciążenia blisko masztu. Urządzenie użytkownika przełącza się między nimi automatycznie, kierując się warunkami radiowymi, a nie preferencją właściciela telefonu.
Mediana liczby rekordów radiowych na stację w rejestrze wynosi osiem, a rozpiętość sięga od jednego do trzydziestu dziewięciu. Stacja z jednym rekordem to zwykle punkt czysto zasięgowy albo instalacja o specjalnym przeznaczeniu. Stacja z dwudziestoma to rozbudowany węzeł w miejscu o dużym ruchu.
Co zasięg pasma znaczy w liczbach
Rzędy wielkości warto znać, choć każda liczba jest tu przybliżeniem. W terenie otwartym pojedynczy sektor w paśmie 800 MHz potrafi obsłużyć kilka do kilkunastu kilometrów. Ten sam sektor w paśmie 2100 MHz zwykle kilka razy mniej, a w paśmie 3600 MHz często kilkaset metrów. W gęstej zabudowie wszystkie te wartości spadają, a różnica między pasmami staje się jeszcze wyraźniejsza, bo tłumienie przez ściany rośnie razem z częstotliwością.
Stąd bierze się praktyczna reguła: na wsi o dostępności sieci decyduje obecność pasm dolnych, a w mieście o jakości w godzinach szczytu decyduje obecność pasm górnych. Sprawdzając okolicę, warto patrzeć na to, których warstw brakuje, a nie tylko na to, ile stacji stoi w promieniu kilku kilometrów.
Profil stacji podaje przy okazji dwie liczby, które pomagają to ocenić: ile stacji jest w promieniu jednego, trzech i dziesięciu kilometrów oraz jak daleko stoi najbliższa stacja tego samego operatora. Ciasny rozstaw oznacza pracę na małych komórkach i większe znaczenie pasm górnych. Rozstaw liczony w kilometrach oznacza, że o wszystkim decyduje warstwa zasięgowa.
Pasma spoza sieci komórkowych
W wykazie pojawiają się też zakresy, których nie spotkasz w telefonie. Pasmo 450 MHz jest wykorzystywane przez sieć energetyczną do celów przemysłowych, a nie do obsługi abonentów. Pasmo 420 MHz występuje przy starszych rozwiązaniach jednego z operatorów, w tym przy technologii CDMA, która dla zwykłego użytkownika komórki nie ma dziś znaczenia. Osobną kategorią jest GSM-R, kolejowa odmiana GSM obsługująca łączność ruchu kolejowego.
Te wpisy są w rejestrze w pełni poprawne, ale przy analizie zasięgu komórkowego trzeba je odsiać. Inaczej łatwo dojść do wniosku, że w jakiejś okolicy jest gęste pokrycie, podczas gdy w rzeczywistości chodzi o infrastrukturę kolejową albo energetyczną.
Jak przełożyć to na własną sytuację
Jeżeli mieszkasz w budynku o grubych ścianach albo poza zwartą zabudową, najbardziej interesują Cię pasma dolne w okolicy. Ich obecność zwiększa szansę na stabilne połączenie w środku. Jeżeli mieszkasz w gęstej zabudowie i doskwiera Ci spadek prędkości w godzinach szczytu, znaczenie ma warstwa górna, bo to ona odciąża pozostałe.
Sprawdzić to można od strony lokalizacji, która pokazuje wszystkich operatorów i technologie obecne w danej miejscowości, albo od strony konkretnego pasma, gdzie zobaczysz, ilu operatorów i ile lokalizacji obejmuje ten przekrój oraz jak rozkłada się on na województwa.
Na koniec zastrzeżenie, które dotyczy każdego wniosku wyciągniętego z tego rejestru. Wpis opisuje pozwolenie radiowe, czyli uprawnienie do pracy w określonych parametrach. Nie jest potwierdzeniem, że instalacja działa, ani obietnicą konkretnej prędkości. Realny zasięg zależy dodatkowo od wysokości anteny, ukształtowania terenu, zabudowy, obciążenia sieci i możliwości samego urządzenia.